Normal artikülasyon bir seri kompleks hareketin arka arkaya meydana gelmesinden oluşur. Düzgün artikülasyonda artikülasyonla görevli organların (dil, dişler, dudaklar, damak, çene, ses telleri, yumuşak damak) zaman, yön ve güçlerinin yeterli olması gerekmektedir. Artikülasyon genelde akciğerlerden gelen hava akımının biçimlendirilmesi ve velofaringeyal hareketlerle kendiliğinden oluşmaktadır. Artikülasyonun problemli olduğu durumlar organik (fiziksel neden) veya fonksiyonel olabilir. Organik nedenlerin bazıları işitmenin çeşitli derecelerde kaybı, yarık damak ve dudak, cerebral palsy, dil altı bağı (tongue-tie), kazanılmış apraksi, dizatri olabilir. Fonksiyonel nedenler de çok çeşitli olabilir. Ama şüphe yok ki artikülasyonun değerlendirilmesi kompleks ve bilgi gerektiren bir durumdur.

Disatri

Disatri konuşma sistemini oluşturan kasların tamamındaki nöromotor problemlerin oluşturduğu bir artikülasyon bozukluğudur. Başka bir değişle periferal veya merkezi sinir sistemindeki zedelenmenin yarattığı motor konuşma bozukluklarına verilen kolektif bir addır. Çocuğun konuşmasının yavaş, kasların zayıflığı yüzünden düzgün ve koordine olmayan, daha az ağız hareketlerinin görüldüğü bir şekli vardır. Konuşmanın artikülasyon kaslarının yanı sıra, solunum, laringeyal fonksiyon ve velofaringeyal fonksiyon (ki bunun kontrolünün az olması ses de genzellik yapar) gibi diğer kas sistemleri de etkilenmiştir. Disatrik konuşmanın hata şekli düzenli ve süreklidir.

Çocukluk disatrisi için beş ana lezyon belirlenmiştir. Bunlar; muscle, lower motor neuron, upper motor neuron, extrapyramidal ve cerebellardır (Love,1992). Nedenler ise, prematurity, anoxia/veya beynin oksijensiz kalması, çocukta veya hamile annedeki enfeksiyon, sinir sistemi travma veya kazaları (kafa yaralanmaları, vascular kazalar, stroke, metabolik bozukluklar, beyin tümörleri, dejeneretif  hastalıklar olabilmektedir.

Apraksiden farklı olarak kassal zayıflık ve koordinasyon bozukluğu belirgindir.Solunum, fonasyon, artikülasyon ve prosodi’de problemler vardır. Ses organlarının diğer aktiviteleri de bozulmuş olabilir (çiğneme, yutkunma, yüz ifadesi, öksürme, aksırma gibi).

Dizatri motor sistemdeki zedelenmeye göre bölümlenmiştir.

Ataxic dizatri: Cerebellar sistemdeki zedelenmedir. Artikülasyonu yavaş, farklı vurgulu, prosodi tekdüze ve belirgin bir koordinasyon güçlüğü görülür.

Spastik dizatri: Upper motor nöronlarına çift taraflı zedelenme spastik dizatri oluşturur. Gırtlak kaslarında oluşan kasılma, artikülasyon bozukluğu ile birlikte prosodik değişiklikler yapar.

Flaccid dizatride: Lower motor nöronlarındaki zedelenme bunu yaratır. Bunda da ses nefessi ve ağız içi, dil, dudak kaslarının kontrolünde güçlük vardır.

 

Apraksi:

Nörolojik nedenli aprakside de gelişimsel apraksi de olduğu gibi kişinin yapmayı amaçladığı hareket ortaya çıkartılamaz. Oysa bu hareketleri sağlayacak bütün kaslar normaldir. Fakat beyinden gelen programlamanın bozuk olması tam olarak amaçlanan hareketin oluşmasına engel olmaktadır. Üç tür apraksi vardır; vücut apraksisi, oral apraksi ve konuşma apraksisi. Vücut apraksisinde kişi istenilen el ve ayak hareketlerini yapamaz. Örneğin el salla denildiğinde yapamaz. Oral apraksisi olan kişi örneğin, dilini dışarı çıkartması istendiğinde veya öpücük yollaması istendiğinde yapamaz. Konuşma apraksisi olan kişi ise sesleri ve heceleri oluşturacak hareketleri ve bunların arka arkaya sıralanışının planlamasını yapamaz. Bir kişi bu üç tür apraksiden birini ikisini veya üçünün özelliklerini de gösterebilir.

Afazi:

Bu terim beynin anlama ve üretme merkezlerinin zedelenmesi sonucu ortaya çıkan dilin ve konuşmanın kaybı için kullanılır. Afazi daha çok felç ve beyin kanamaları sonucu olur. Diğer afazi oluşturan nedenler ise tümörler, enfeksiyon, toksik zehirlenme ve metabolik bozukluklar olabilir. Afazi kendi içerisinde ve afazisi olan kişiden kişiye farklılık gösterse de bazı klinik özelliklerin afaziye özgü olduğunu söylemek mümkündür. Bu özellikler aşağıdaki gibi listelenir:

  • İşitsel algının bozulması.
  • Konuşmanın bozulması.
  • Parafazilerin (yanlış sözcük kullanma) varlığı.
  • Perseverasyonların (bir öncekine takılıp kalma) varlığı.
  • Agramatizm (dilin gramer yapısının bozulması) varlığı.
  • Akıcı olmayan veya anlamsız olan konuşma.
  • Konuşmanın melodik yapısının bozulması.
  • Kelimeleri, tümceleri tekrar etme zorluğu.
  • İsimlendirme ve kelime bulmayla ilgili zorluk.
  • Okuma becerisinin bozulması (alexia veya disleksia).
  • Yazma becerisinin bozulması.
  • İki dil konuşan hastalarda iki dil becerisinin farklı oranlarda etkilenmesi.
  • Jest kullanma ve anlam güçlüğü.
  • Pragmatik bozukluk.
403 Forbidden

403 Forbidden


nginx